Cơ sở chạm bạc Thái Úy giới thiệu các sản phẩm chạm bạc.

Giữ “hồn nghề” qua hơn 600 năm lịch sử

Đồng Xâm từ lâu đã nổi danh với nghề chạm bạc truyền thống, bắt nguồn từ ông tổ nghề Nguyễn Kim Lâu. Trải qua hàng thế kỷ, từ những sản phẩm đơn giản phục vụ đời sống, người thợ nơi đây đã nâng tầm kỹ thuật, tạo nên các sản phẩm mỹ nghệ tinh xảo, mang giá trị nghệ thuật cao. Điều đáng quý là trong bối cảnh công nghiệp hóa, nhiều công đoạn sản xuất vẫn được duy trì thủ công, qua đó giúp sản phẩm Đồng Xâm giữ được nét riêng có của mình. Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy, chủ cơ sở chạm bạc Thái Úy chia sẻ: Hiện nay, mỗi năm cơ sở sản xuất 400 - 500 sản phẩm, thu về gần 1 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho gần 10 lao động với mức thu nhập ổn định. Cái chúng tôi trân quý không chỉ là thu nhập, mà là sự tinh xảo của nghề, bởi một sản phẩm thủ công có khi phải mất vài ngày, thậm chí cả vài tuần để hoàn thiện. Chính sự tỉ mỉ ấy tạo nên giá trị mà máy móc không thể thay thế được bàn tay con người. Đó cũng chính là cơ hội để làng nghề khẳng định thương hiệu, giữ gìn bản sắc riêng của mình.

Sản phẩm chạm bạc độc đáo của Đồng Xâm.

Không chỉ riêng cơ sở của ông Úy, toàn xã Trà Giang hiện có khoảng 300 hộ, cơ sở sản xuất chạm bạc, thu hút gần 5.000 lao động tham gia. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng chí Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang cho biết: Phát triển làng nghề không chỉ là phát triển kinh tế mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa. Thời gian tới, xã định hướng quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề, tạo điều kiện để các hộ mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, ứng dụng công nghệ hiện đại, bảo vệ môi trường với mục tiêu đưa sản phẩm nghề chạm bạc Đồng Xâm trở thành sản phẩm có giá trị cao, gắn với phát triển du lịch.

Lễ hội đặc sắc lan tỏa giá trị truyền thống

Nếu làng nghề tạo nền tảng kinh tế thì lễ hội đền Đồng Xâm góp phần bồi đắp đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Diễn ra từ ngày 1 - 3 tháng 4 (âm lịch) hằng năm, lễ hội thu hút hàng nghìn lượt người dân và du khách thập phương. Đây là dịp để tưởng nhớ tổ nghề Nguyễn Kim Lâu, Triệu Vũ Đế và Trình Thị Hoàng Hậu, đồng thời tái hiện sinh động các sinh hoạt văn hóa truyền thống của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Đền Đồng Xâm – trung tâm của lễ hội có quy mô khoảng 1.000m², được xây dựng theo kiến trúc cung đình, gồm nhiều hạng mục như tiền tế, trung đường, hậu cung, nhà thủy tạ… Từng chi tiết trong đền đều được chạm khắc tinh xảo bằng gỗ, đá và đặc biệt là kim loại, thể hiện rõ dấu ấn của làng nghề chạm bạc. Không gian đền vừa uy nghi, vừa hài hòa với cảnh quan sông Vông phía trước, tạo nên một quần thể kiến trúc – tâm linh đặc sắc.

Trong lễ hội, bên cạnh các nghi lễ truyền thống như tế lễ, rước thánh sư, hát ca trù, hát chèo thì hội bơi chải trên sông Vông luôn là điểm nhấn thu hút đông đảo người dân tham gia. Ông Vũ Thế Cao, thôn Dương Cước là người có nhiều năm tham gia bơi chải chia sẻ: Mỗi đội chải có khoảng 15 người, đủ các độ tuổi từ thanh niên đến trung niên. Mỗi buổi thi, chúng tôi đua trên quãng sông khoảng 1,3km, quay 3 vòng liên tiếp. Một mùa hội có 3 buổi đua, thu hút hàng nghìn người xem và cổ vũ. Không chỉ là thi đấu, đây còn là dịp để rèn luyện sức khỏe, gắn kết cộng đồng. Con cháu đi làm xa cũng cố gắng về tham gia hoặc cổ vũ, tạo nên không khí rất đặc biệt. Điều làm nên sức sống lâu bền của hội bơi chải không chỉ là tính cạnh tranh mà còn là ý nghĩa tâm linh: cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no.

Khách hàng đến tham quan và mua sắm sản phẩm tại nhà trưng bày làng nghề chạm bạc Đồng Xâm.

Trong những ngày tổ chức lễ hội, các sản phẩm chạm bạc của làng được trưng bày, giới thiệu rộng rãi. Du khách không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội sôi động mà còn có cơ hội tìm hiểu, trải nghiệm và mua sắm các sản phẩm thủ công tinh xảo. Lễ hội đền Đồng Xâm là cầu nối quan trọng giữa quá khứ và hiện tại. Thông qua lễ hội, địa phương không chỉ bảo tồn giá trị văn hóa mà còn quảng bá sản phẩm làng nghề, thu hút khách du lịch. Đây chính là hướng đi để phát triển kinh tế gắn với văn hóa một cách bền vững.

Sự kết hợp hài hòa giữa phát triển làng nghề và tổ chức lễ hội đã tạo nên bản sắc riêng cho xã Trà Giang. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình này còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, nuôi dưỡng niềm tự hào quê hương trong mỗi người dân.

Xã Trà Giang xây dựng các phương án bảo đảm an ninh, trật tự cho lễ hội đền Đồng Xâm năm 2026.

Với nền tảng đã có và những định hướng rõ ràng, Trà Giang đang từng bước đưa làng nghề chạm bạc Đồng Xâm và lễ hội truyền thống trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế - văn hóa của địa phương.

Nguồn: Baohungyen.vn