Nhà thờ Nghĩa Lợi - 80 năm giữ lửa cội nguồn của dòng họ Vũ Tiến.

Cội nguồn từ gia phả và truyền đời

Theo gia phả và ký ức truyền đời, dòng họ Vũ Tiến có nguồn gốc từ cụ Vũ Công Tộ (sinh khoảng năm 1390). Trải qua nhiều đời kế tục, đến đời thứ chín là cụ Vũ Công Xướng được ghi nhận là người đức độ, hiền lương  đã sinh thành, nuôi dưỡng bốn người con trai có tài đức.

Bốn người con được nhắc tới gồm: cụ Vũ Tích Trù (đỗ Tú tài khoa Nhâm Tý, năm Duy Tân thứ 6 năm 1912), cụ Vũ Tiến Xuyến (tên thường gọi là Cụ Doãn, đỗ Cử nhân trường Hà - Nam khoa Ất Mão, năm Duy Tân thứ 9 năm 1915, khi 26 tuổi), cụ Vũ Tiến Chuân (từng giữ chức Lý trưởng, sau làm Chủ tịch Mặt trận Liên Việt) và cụ Vũ Tiến Hanh (cũng từng giữ chức Lý trưởng, có đóng góp cho làng xã).

Dựng nhà thờ năm 1945, gửi gắm đạo hiếu vào tên gọi

Tài liệu ghi nhận, với tấm lòng thành kính và tinh thần đạo hiếu, bốn người con trai của cụ Vũ Công Xướng đã cùng góp công, góp của xây dựng Nhà thờ Nghĩa Lợi vào năm 1945. Công trình được tạo dựng từ vật liệu bền vững, trong đó có đá chở từ Ninh Bình và Thanh Hóa, đồng thời kết hợp một ngôi nhà gỗ cổ truyền được chuyển từ địa phương khác, hình thành tổng thể mang giá trị truyền thống và bền vững theo thời gian.

Tên gọi “Nghĩa Lợi” cũng được lý giải với hàm nghĩa sâu xa: “Nghĩa” là đạo lý làm người, tình thân, hiếu thuận; còn “Lợi” được hiểu không thuần túy là lợi ích vật chất mà là phúc phần, sự hanh thông của một dòng tộc biết giữ gìn đạo hiếu và vun đắp nhân nghĩa.

Để việc thờ tự được duy trì lâu dài, các bậc tiền nhân còn dành ruộng đất cho thuê cấy, tạo nguồn kinh phí ổn định phục vụ hương khói và giỗ chạp theo lệ truyền thống.

Nhiều lần trùng tu, vẫn giữ tinh thần kiến trúc truyền thống

Sau khi hình thành, Nhà thờ Nghĩa Lợi được xây dựng theo kiến trúc truyền thống với vật liệu như đá Thanh Hóa - Ninh Bình, gạch nung, ngói ta và gỗ lim. Công trình mang đặc trưng nhà thờ họ miền Bắc với mái ngói cong, cửa gỗ đục chạm, tổng thể vừa mộc mạc, giản dị nhưng vẫn trang nghiêm.

Trong quá trình tồn tại, nhà thờ trải qua nhiều lần tu bổ. Năm 1996, con cháu trong dòng họ thực hiện một đợt trùng tu quy mô lớn, bổ sung bình phong, cửa gỗ, hàng hiên và nâng cấp nền; công trình vì thế khang trang hơn nhưng vẫn giữ nét cổ kính. Đến năm 2003, nhà thờ tiếp tục tu sửa mái ngói, cải tạo sân gạch, cổng và xây thêm các hạng mục phụ trợ.

Những năm gần đây, công trình được trùng tu toàn diện: sơn sửa mặt tiền, lắp hệ thống chiếu sáng, trang bị thiết bị phòng cháy chữa cháy và cải tạo cảnh quan sân vườn, hướng tới không gian vừa linh thiêng vừa xanh – sạch – đẹp, phục vụ nhu cầu hội tụ của con cháu mỗi dịp về nguồn.

Chứng nhân lịch sử và “điểm hẹn” văn hóa của dòng họ

Qua khoảng 80 năm tồn tại, Nhà thờ Nghĩa Lợi chứng kiến nhiều biến động lịch sử. Trong thời kỳ chiến tranh, dù có lúc bị ảnh hưởng nhẹ bởi bom đạn, công trình vẫn được gìn giữ nhờ ý thức bảo vệ của con cháu trong họ. Ở giai đoạn sau giải phóng và những năm đầu đổi mới, điều kiện vật chất còn hạn chế nhưng các nghi lễ cúng giỗ, sinh hoạt truyền thống vẫn được duy trì, thể hiện tinh thần đoàn kết và lòng hiếu thảo của các thế hệ.

Về kiến trúc - văn hóa, nhà thờ mang phong cách nhà thờ cổ miền Bắc với mái ngói đỏ, cửa gỗ truyền thống, họa tiết dân gian chạm khắc, hoành phi câu đối được chạm trổ công phu. Không gian nội tự bài trí cân đối; tượng cụ Vũ Công Xướng đặt ở vị trí trung tâm, hai bên là các bàn thờ tổ chi, tạo sự kết nối tâm linh giữa các thế hệ.

Không chỉ là nơi thờ tự, Nhà thờ Nghĩa Lợi còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của con cháu họ Vũ Tiến chi Nghĩa Lợi, với các dịp lễ như Tết Nguyên đán, Rằm tháng Bảy, giỗ cụ (24/11 âm lịch) và chạp tổ (22/12 âm lịch).

Một biểu tượng “giữ cội” ở vùng quê Quỳnh Phụ

Từ một không gian thờ tự ban đầu, nhà thờ Nghĩa Lợi ngày nay được nhìn nhận như biểu tượng văn hóa - tâm linh tiêu biểu của dòng họ Vũ Tiến tại Quỳnh Phụ, minh chứng cho truyền thống gia phong và tinh thần cố kết cộng đồng bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Nguồn: Baohungyen.vn