Điệu múa Giáo cờ giáo quạt được các cô gái biểu diễn tại Đình Thượng Liệt (xã Đông Quan).

Theo sử sách lưu truyền và theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, Đức Thánh Trần Thị Quý Minh (con vua Trần Duệ Tông) dựa theo tích Chiêu Quân cống Hồ đã sáng tạo ra điệu múa Giáo cờ giáo quạt, dạy cho người dân múa, giúp họ vơi đi nỗi vất vả những ngày đầu lập ấp và vơi đi nỗi nhớ kinh thành của bà. Múa Giáo cờ giáo quạt thể hiện tâm trạng của người con gái trước khi đi xa, làm lễ tiễn biệt vua cha và mang theo ước vọng một cuộc sống no đủ cho dân chúng. Điệu múa có 36 cấp độ khác nhau, từ khó đến dễ. Đạo cụ chính của bài múa là cờ ngũ sắc nhỏ và quạt giấy. Khi biểu diễn sẽ có một người đánh trống, một người hát dóng và có hàng chục cô gái cùng múa. Xưa theo lệ làng chỉ có những cô gái đồng trinh từ 8 - 15 tuổi mới được lựa chọn tham gia đội múa. Em Nguyễn Phương Liễu, học sinh lớp 9, Trường THCS Đông Tân chia sẻ: Em được các bà dạy múa từ năm 10 tuổi, khi thành thạo thì thường xuyên được biểu diễn trong lễ hội làng mùng 10 đến 13 tháng Giêng hằng năm. Em học và múa Giáo cờ giáo quạt vì điệu múa này không đơn thuần là một nét đẹp văn hóa quê hương mà còn thể hiện trách nhiệm của thế hệ trẻ chúng em trong việc giữ gìn và phát huy di sản gần 7 thế kỷ của làng, để điệu múa truyền thống mãi trường tồn cùng thời gian.

Khi giặc Pháp tràn về, người dân làng Thượng Liệt không thể múa Giáo cờ giáo quạt nữa, nhưng điệu múa vẫn in sâu vào tâm trí họ. Hòa bình lặp lại, hội làng được mở, tiếng trống lại rộn rã, thúc giục, những cô gái “quần hồng, áo thắm” với “tay quạt, tay cờ, chân nhún, chân quay bay lượn” nô nức ra đình biểu diễn điệu múa cổ của làng. Dưới không gian linh thiêng của mái đình cổ kính, các cô gái hòa mình vào từng nhịp trống dồn, trao linh hoạt từ lá cờ sang chiếc quạt rồi ngược lại. Sự kết hợp đạt đến độ hài hòa tuyệt đối giữa tinh thần nghi lễ cung đình trang nghiêm thời Trần, với múa sắc ngũ phương, múa rồng, chèo đò và những động tác mô phỏng nhịp sống lao động bình dị, thân thương của đồng quê như: múa cánh chim chao chao, nhịp vạt tôm, chao tép, chèo thuyền tạo nên một bức tranh nghệ thuật sống động, đậm đà bản sắc và tràn đầy sức sống của một vùng quê trù phú. Để giữ gìn nét văn hóa đặc sắc, riêng có của mảnh đất này, xã Đông Quan đã thành lập Câu lạc bộ (CLB) thu hút các nghệ nhân vào sinh hoạt, trực tiếp truyền dạy điệu múa Giáo cờ giáo quạt cho các thế hệ trẻ. Bà Lại Thị Thiếu, nghệ nhân của CLB cho biết: Hơn 20 năm nay, với niềm đam mê, sự bền bỉ và mong muốn bảo tồn nghệ thuật truyền thống của làng, tôi và các nghệ nhân dốc hết tâm huyết, lựa chọn các cháu gái từ lớp 3 đến lớp 9, có tố chất, yêu thích điệu múa này, cẩn trọng dạy từng động tác, từng cấp múa, để các cháu say mê điệu múa, múa dẻo, đều, đẹp. Tôi luôn dặn các cháu, đây là báu vật của làng, không đâu có điệu múa này nên phải chăm chỉ luyện tập để điệu múa mãi trường tồn trong đời sống dân gian.

Với giá trị tiêu biểu, tháng 9/2018, lễ hội làng Thượng Liệt, trong đó có việc bảo tồn điệu múa Giáo cờ giáo quạt đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện nay, xã bảo tồn được khoảng 25 cấp múa Giáo cờ giáo quạt. Về căn bản vẫn giữ được nét độc đáo của điệu múa cổ xưa. Người múa Giáo cờ giáo quạt giờ cũng đã mở rộng sang cả những phụ nữ đã có gia đình và người già. Điệu múa đặc sắc của làng Thượng Liệt đã vượt ra khỏi sân đình đến sân trường, các hội diễn văn nghệ trong và ngoài tỉnh, vươn đến các sân khấu quốc tế tại các nước châu Âu, châu Mỹ, được bạn bè quốc tế yêu thích, đón nhận nồng nhiệt.

Giữa nhịp sống bận rộn ngày nay, ánh mắt say mê của những nghệ nhân hòa cùng nhịp phất cờ, xòe quạt của các cô gái trong lớp dạy múa Giáo cờ giáo quạt là minh chứng rõ nét nhất cho sức sống bền bỉ, dòng chảy của di sản văn hóa dân tộc, khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ cho thế hệ mai sau.

Nguồn: Baohungyen.vn