Nghi lễ rước kiệu Thánh trong lễ hội chùa Keo năm 2025. Ảnh: NGUYỄN THUYÊN

Hằng năm, chùa Keo mở hội 2 lần vào mùa xuân và mùa thu, trong đó lễ hội mùa thu là lễ hội chính. Lễ hội mùa thu chùa Keo diễn ra vào trung tuần tháng 9 âm lịch trong đó 3 ngày hội chính diễn ra từ 13 đến 15/9, mỗi ngày mang một ý nghĩa riêng, gắn với những dấu mốc trong tín ngưỡng thờ Thiền sư Không Lộ. Ngày 13 mở hội, ngày 14 kỷ niệm ngày sinh của Thiền sư, còn ngày 15 gắn với lễ tiết ngày rằm và các nghi thức kết thúc hội. Tại lễ hội chùa Keo còn bảo tồn và duy trì các sự lệ cổ trong nghi lễ của một lễ hội cổ truyền như: lễ khai chỉ (mở cửa chùa), lễ rước kiệu thánh, lễ tế cổ truyền, các nghi lễ, múa chầu Thánh đặc trưng như: múa ếch vồ, chèo trải cạn, múa rối chầu Thánh. Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Thanh, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Thái Bình cho biết, lễ hội chùa Keo được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017 chính là bởi những nghi lễ độc đáo không đâu có trong khắp vùng đồng bằng sông Hồng, trong đó nghi lễ rước kiệu Thánh tại lễ hội chùa Keo là nghi thức long trọng, quy mô và kỳ công bậc nhất nhằm tái hiện cuộc kinh lý của Thiền sư Dương Không Lộ lên kinh đô chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông cùng những hành trang trong cuộc đời ngài. Nghi lễ được thực hiện theo đúng sự lệ cổ với đội hình chia làm nhiều tổ đội trong trang phục và đạo cụ nghiêm ngặt tạo nên một đoàn rước vô cùng long trọng tạo sự độc đáo riêng có của lễ hội chùa Keo.

Ông Nguyễn Hữu Khang, Trưởng ban Khánh tiết lễ hội chùa Keo cho biết, để chuẩn bị cho lễ rước Thánh vào sáng ngày 14/9 âm lịch, ngay từ 3, 4 giờ sáng, cuộc rước Thánh đã chuẩn bị sẵn sàng. 6 giờ sáng, cuộc rước chính thức bắt đầu với nhiều tổ, đội tham gia như đội tập phúc (đoàn vãi già đi đầu mở đường “cầu rước Thánh”), đội mục đồng, đoàn ngựa xe, phường bát âm, đội múa sênh tiền... Sự nghiêm cẩn trong lễ rước kiệu Thánh tại lễ hội chùa Keo diễn ra trong nhiều giờ. Buổi sáng rước từ tòa thượng điện ra tam quan ngoài. Đến tối lại rước bài vị Thánh vào tòa thiêu hương, kết thúc là nghi lễ chầu Thánh đặc trưng với điệu múa ếch vồ của các trai kiệu. Ngày 15, mọi nghi thức được tiến hành tương tự như ngày 14.

Tuy nhiên, cuộc lễ Thánh của 12 trai chân kiệu được tổ chức bằng một lễ chèo cạn chầu Thánh vào ban đêm sau khi đã rước kiệu Thánh hoàn cung. Sức hấp dẫn của lễ hội chùa Keo không chỉ nằm ở những nghi thức cổ truyền, mà còn ở tinh thần tự nguyện và sự gắn bó của người dân địa phương với lễ hội truyền thống.

Cùng với các nghi lễ hết sức độc đáo, theo các tài liệu ghi nhận, trong lễ hội mùa thu chùa Keo xưa còn có nhiều hội thi độc đáo như thi thầy đọc, thi kèn, trống, thi bơi trải trên sông Hồng. Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Thanh cho biết ông từng dành nhiều thời gian nghiên cứu, tìm hiểu về lễ hội chùa Keo, các hội thi như thi kèn, trống diễn ra vào tối ngày 13/9 là một hội thi rất sôi động, thu hút các “nghệ sĩ” trong làng, trong xã tham gia tạo nên một đêm hội rộn ràng. Còn với hội thi bơi trải trên sông Hồng, 8 giáp làng Keo xưa lập thành 8 đội thi bơi trải trong sự cổ vũ nồng nhiệt của Nhân dân làm nên một sự kiện náo nhiệt, khó quên với Nhân dân trong vùng.

Lễ hội mùa thu chùa Keo năm 2026 được nâng tầm tổ chức quy mô cấp tỉnh, tổ chức trong 6 ngày, từ ngày 19 - 24/10 (10 đến 15/9 âm lịch). Cùng với các nghi lễ, trong các hoạt động hội sẽ tổ chức: hội thi têm trầu cánh phượng, hội thi cờ tướng, du thuyền hát hội... và hai hoạt động nổi bật là trưng bày nhiếp ảnh mỹ thuật chùa Keo và giải lân sư rồng Hưng Yên mở rộng năm 2026. Riêng giải lân sư rồng dự kiến có khoảng 500 người tham gia dự kiến sẽ là một trong những hoạt động sôi nổi tại lễ hội năm nay.

Theo đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Với vai trò là ngành thường trực, ngành văn hóa đã và sẽ tiếp tục chỉ đạo để các hoạt động lễ hội được thực hiện đồng bộ, từ gìn giữ nghi thức truyền thống, bảo vệ cảnh quan di tích đến nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành, cộng đồng dân cư và du khách trong việc tham gia gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của chùa Keo nói riêng và hệ thống di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh nói chung.

Lễ hội mùa thu chùa Keo hấp dẫn bởi những nghi thức độc đáo, nhưng sức sống lâu bền của lễ hội còn bắt nguồn từ niềm tin, ký ức và sự gắn bó của cộng đồng. Giữ gìn những nghi thức cổ truyền, các trò chơi dân gian đặc sắc là gìn giữ một phần bản sắc văn hóa địa phương trong đời sống đương đại, trở thành điểm tựa tinh thần của người dân và điểm đến văn hóa giàu sức hút đối với du khách thập phương.

Nguồn: baohungyen.vn