Đánh giá hiệu quả mô hình canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính tại thôn An Ninh 2, xã Phụ Dực.

Trên đồng ruộng xã Bắc Tiên Hưng, màu vàng no ấm của những cánh đồng lúa không chỉ được tạo nên từ giống tốt, phân bón hay công chăm sóc, mà còn ở cách người nông dân sử dụng tài nguyên đất, nước và tổ chức sản xuất. Từ 67ha ở vụ xuân năm 2024, đến vụ mùa năm nay, diện tích canh tác lúa áp dụng tưới ướt - khô xen kẽ tại xã đã tăng lên hơn 120ha. Không chỉ giúp tiết kiệm nước, kỹ thuật này còn hướng tới mục tiêu giảm phát thải trong canh tác lúa. Gia đình ông Phan Thế Nông là một trong những hộ tiên phong áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ từ vụ xuân năm 2024. Thay vì để nước ngập liên tục như trước đây, gia đình ông đã áp dụng kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải, ruộng được điều tiết theo nguyên tắc “nông - lộ - phơi”, tức là đưa nước vào ruộng theo từng thời điểm, sau đó để mặt ruộng khô tương đối trước khi tưới trở lại. Việc bón phân tuân thủ theo khuyến cáo của HTX, bón theo nhu cầu, giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Nhờ đó cây lúa cứng cây, hạn chế đổ, phát triển tốt, giảm chi phí đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật). Thực tế canh tác tại xã Bắc Tiên Hưng cho thấy, lượng nước tưới có thể giảm 25 đến 40%, lượng giống giảm từ 30 đến 50%; phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được tiết giảm, trong khi năng suất duy trì khoảng 73 tạ/ha. Mô hình canh tác lúa áp dụng tưới ướt - khô xen kẽ mang lại hiệu quả rõ rệt về kinh tế, môi trường và xã hội.

Từ những mô hình cụ thể tại cơ sở, sản xuất lúa giảm phát thải đang được triển khai theo hướng có tổ chức và mở rộng quy mô. Vụ mùa năm 2024, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam và các địa phương triển khai nghiên cứu thí điểm mô hình tưới nước tiết kiệm, giảm phát thải, hướng tới tạo tín chỉ các-bon trong canh tác lúa bền vững. Diện tích thực hiện tăng qua từng vụ, từ 2ha vụ mùa năm 2024 lên 974ha vụ xuân năm 2025, 1.624ha vụ mùa năm 2025 và 2.100ha vụ xuân năm 2026. Sang vụ mùa năm 2026, mô hình tiếp tục được triển khai trên diện tích khoảng 2.100ha tại các xã Nguyễn Trãi, Tiên Tiến, Tiên Lữ, Phạm Ngũ Lão và Hoàng Hoa Thám. Từ kết quả theo dõi, đánh giá bước đầu cho thấy kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ giúp cải thiện khả năng đẻ nhánh, số bông hữu hiệu, tỉ lệ hạt chắc, nhờ đó năng suất tăng từ 0,15 đến 0,4 tấn/ha. Cùng với đó, các ruộng áp dụng mô hình ghi nhận mức độ gây hại của một số đối tượng sâu bệnh giảm; cây lúa ít đổ hơn so với ruộng tưới ngập, tiết kiệm 1 - 3 lần tưới nước mỗi vụ. Mô hình giúp giảm trung bình 41,72% phát thải khí mêtan (CH4) so với phương thức tưới ngập, tương ứng 5,54 tấn CO2 tương đương/ha/vụ. Đây là kết quả có ý nghĩa trong bối cảnh sản xuất lúa vừa phải bảo đảm năng suất, hiệu quả kinh tế, vừa hướng tới giảm tác động môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Điểm đáng chú ý của mô hình tưới ướt - khô xen kẽ là sự chuyển dịch không chỉ diễn ra ở quy trình kỹ thuật mà còn đòi hỏi thay đổi trong tư duy tổ chức sản xuất. Người nông dân cần tuân thủ lịch điều tiết nước, thay vì duy trì thói quen giữ nước thường xuyên trên ruộng lúa. Các cơ quan chuyên môn, địa phương và đơn vị quản lý thủy lợi cần phối hợp chặt chẽ để bảo đảm quy trình được thực hiện đồng bộ. Thôn An Ninh 2, xã Phụ Dực là 1 trong 2 địa điểm thực hiện mô hình trình diễn giống ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào canh tác lúa phục vụ chuyển đổi cơ cấu giống, lịch thời vụ gắn với giảm phát thải khí nhà kính, tăng trưởng xanh năm 2026 do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thực hiện. Mô hình được triển khai trên diện tích 15ha, sử dụng giống lúa Hương Cốm 4, với sự tham gia của 43 hộ nông dân. Mô hình áp dụng cơ giới hóa 100% các khâu sản xuất, kết hợp quy trình canh tác giảm phát thải khí nhà kính. Qua đánh giá, mô hình giúp giảm 30% lượng giống, 28% lượng phân bón. Năng suất lúa ước đạt 6 tấn/ ha, tăng 9%; lợi nhuận tăng trên 8,5 triệu đồng/ ha so với phương thức canh tác truyền thống. Hiệu quả của mô hình không chỉ ở việc giảm chi phí mà còn mở ra cơ hội gắn sản xuất với xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển thương hiệu nông sản. HTX SXKD DVNN An Ninh, xã Phụ Dực đang xây dựng các vùng nguyên liệu để phát triển thương hiệu “Gạo làng Giành”. Do đó, việc áp dụng phương pháp canh tác lúa giảm phát thải không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn giúp nâng cao chất lượng hạt gạo. Những kết quả tích cực của mô hình là cơ sở để thời gian tới, HTX mở rộng diện tích áp dụng kỹ thuật này cho toàn bộ cánh đồng 30ha của thôn An Ninh 2.

Những chuyển biến từ đồng ruộng hôm nay tạo cơ sở quan trọng để tỉnh xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiệu quả, góp phần làm giàu cho nông thôn và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Nguồn: baohungyen.vn