Ông Bùi Hữu Trọng, phường Trà Lý chia sẻ về quá trình bảo tồn, gìn giữ giống ổi Bo do Hội Làm vườn và Nuôi ong tỉnh tổ chức.

Giữ giống ổi quý từ những khu vườn xưa

Làng Bồ Xuyên, nay thuộc địa giới hành chính phường Trà Lý, được biết đến là nơi khởi nguồn của giống ổi Bo trứ danh một thời. Theo lời kể của người dân địa phương, giống ổi này xuất hiện ở Bồ Xuyên khoảng 200 năm trước, từ một cây mọc bên bờ giậu được người dân giữ lại chăm sóc. Ban đầu, ổi Bo có tên gọi là ổi lê bởi quả chín có hình dáng, màu sắc giống quả lê. Sau này, người dân mang ổi ra khu vực cầu Bo bán, cái tên ổi Bo dần trở nên quen thuộc.

Trải qua thời gian, cùng với quá trình đô thị hóa, những vườn cây ăn quả ven đô dần nhường chỗ cho nhà cửa, phố xá. Trên địa bàn phường Trà Lý, số cây ổi Bo thuần chủng hiện chỉ còn rất ít. Trong đó, gia đình ông Bùi Hữu Trọng, tổ dân phố Bồ Xuyên, vẫn bảo tồn được 10 cây ổi Bo bản địa.

Gia đình ông Bùi Hữu Trọng, tổ dân phố Bồ Xuyên còn bảo tồn được 10 cây ổi Bo bản địa.

Ông Bùi Hữu Trọng chia sẻ: Khoảng những năm 80 của thế kỷ 20 là thời kỳ cây ổi Bo phát triển hưng thịnh nhất, trở thành nguồn thu chính của người dân Bồ Xuyên. Sau đó, do ruồi vàng phát triển, gây hại đến chất lượng ổi nên người dân dần phá bỏ, chuyển đổi sang cây trồng khác.

Hơn 10 năm qua, ông Trọng kiên trì nhân giống, lựa chọn và chăm sóc những cây ổi Bo nhằm giữ lại hương vị đặc trưng của đặc sản quê nhà. Mỗi năm, 10 gốc ổi cho thu hoạch khoảng 5 - 7 tạ quả. Dù nhiều người tìm đến tận vườn hỏi mua với giá cao, sản lượng thu hoạch không lớn nên gia đình chủ yếu dùng làm quà biếu. Theo ông Trọng, ổi Bo có giá trị riêng bởi hương vị khó tìm thấy ở những giống ổi khác.

Điểm đặc biệt của ổi Bo là sự hòa quyện của nhiều hương vị: quả có độ giòn, xốp, vị thơm, ngọt, ngậy; khi còn hơi xanh có vị chát nhẹ, còn để chín kỹ lại có vị chua ngọt đặc trưng.

Khi chín, quả có màu trắng lê, bề mặt có khía như múi; khi chín đẫy, trên quả xuất hiện những chấm đỏ. Điểm đặc biệt của ổi Bo là sự hòa quyện của nhiều hương vị: quả giòn, xốp, thơm, ngọt và ngậy; khi còn hơi xanh có vị chát nhẹ, còn khi chín kỹ lại có vị chua ngọt đặc trưng.

Cây ổi Bo có thể cao tới 10m nhưng bộ rễ phát triển kém nên dễ đổ hoặc chết khi gặp bão, gió. Việc chăm sóc cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ, chủ yếu sử dụng phân hữu cơ, bùn ao hoặc lộn đảo đất vun gốc để cung cấp dinh dưỡng cho cây. Khi cây đậu quả, nếu số lượng quả nhiều cần tỉa bớt để cây tập trung nuôi quả; đồng thời, phải bọc quả từ sớm để tránh ruồi vàng gây hại.

Với ông Trọng, mỗi cây ổi đều được chăm sóc bằng sự nâng niu, cẩn trọng. Ông tự mày mò, sáng chế dụng cụ phục vụ thu hoạch và bọc quả để tránh ruồi vàng. Ông hiểu rằng chỉ cần thay đổi điều kiện sinh trưởng hoặc cách chăm sóc, chất lượng quả có thể không còn giữ được hương vị vốn có. Bởi vậy, bảo tồn ổi Bo không đơn thuần là giữ lại một giống cây ăn quả mà còn là gìn giữ hương vị đặc trưng, ký ức và niềm tự hào của quê hương.

Tiếp thêm sức sống cho cây đặc sản

Trong bối cảnh diện tích trồng ổi Bo ngày càng thu hẹp, việc bảo tồn giống cây này không thể chỉ dựa vào tâm huyết của một vài hộ dân. Những năm trước, các cơ quan chuyên môn đã nghiên cứu, triển khai các dự án, đề án nhân giống nhằm bảo tồn ổi Bo nhưng gặp nhiều khó khăn. Không ít gia đình chặt bỏ cây để chuyển sang trồng những giống cây có hiệu quả kinh tế cao hơn.

Thời gian tới, Hội Nông dân phường Trà Lý sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, vận động hội viên tham gia các mô hình trồng và chăm sóc cây.

Vừa qua, Hội Làm vườn và Nuôi ong tỉnh đã chủ trì, phối hợp với HTX Cây giống, cây cảnh Hồng Việt, xã Tiên Hưng tổ chức nhân giống ổi Bo bằng phương pháp ghép cành. Quá trình thực hiện gặp một số khó khăn do số lượng cây đầu dòng ít, thời tiết bất thuận. Tuy nhiên, đến nay, việc ghép giống đã đạt kết quả; cây giống được trao tặng cho một số phường, xã để trồng và nhân rộng.

Ông Nguyễn Văn Kiên, Chủ tịch Hội Làm vườn và Nuôi ong tỉnh cho biết: Việc nhân giống, cấp phát cây ổi Bo là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn nguồn gen cây trồng bản địa, khơi dậy phong trào trồng, chăm sóc cây ăn quả đặc sản, góp phần phát triển kinh tế vườn và nâng cao thu nhập cho hội viên, nông dân.

Tại phường Trà Lý, những cây ổi Bo giống được tiếp nhận từ Hội Làm vườn và Nuôi ong tỉnh sẽ là cơ sở để địa phương tuyên truyền, vận động hội viên tham gia trồng thử nghiệm, chăm sóc và bảo tồn nguồn gen. Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Nông dân phường Trà Lý khẳng định: Việc gìn giữ và nhân rộng cây ổi Bo không chỉ là phát triển một loại cây trồng mà còn là bảo tồn nguồn gen quý, giá trị truyền thống và sản phẩm nông nghiệp mang dấu ấn địa phương. Hội sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, vận động hội viên tham gia các mô hình trồng và chăm sóc cây.

Từ những gốc ổi được gìn giữ trong khu vườn của người dân Trà Lý đến những cây giống được nhân rộng tại các địa phương, hành trình bảo tồn ổi Bo đang có thêm động lực mới. Để giống ổi quý thực sự hồi sinh, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, lựa chọn địa điểm trồng phù hợp và có định hướng phát triển lâu dài. Khi được bảo tồn đúng cách, gắn với điều kiện thực tế, ổi Bo không chỉ có cơ hội trở lại trong những khu vườn quê mà còn có cơ hội trở lại thành sản phẩm đặc trưng, góp phần quảng bá giá trị nông nghiệp truyền thống của vùng đất Trà Lý.

Nguồn: baohungyen.vn