Cảnh quan chùa Nôm.

Ngôi cổ tự linh thiêng

Chùa Nôm có tên chữ là "Linh Thông Cổ Tự", tọa lạc trên khoảng đất rộng 8.000 m2 được bao quanh bởi những bức tường bằng đá ong tạo thêm vẻ cổ kính cho ngôi chùa. Không ai biết rõ năm xây dựng của ngôi chùa, chỉ biết rằng vào đời Lê năm Canh Thân (1680), nhà vua đã cho phục dựng lại ngôi cổ tự này. Sau đó, chùa còn được trùng tu nhiều đợt vào thời Hậu Lê và thời Nguyễn.

Nét nổi bật nhất của ngôi chùa là hệ thống tượng Phật bằng đất với 128 pho tượng lớn, nhỏ được đánh giá là một trong những bộ tượng cổ quý hiếm còn tồn tại. Với bàn tay khéo léo, tài hoa của những nghệ nhân xưa, các pho tượng được khắc họa với những cử chỉ, nét biểu cảm trên khuôn mặt vô cùng sinh động và tinh tế. Nhiều nhà nghiên cứu về tượng Phật cho rằng những bức tượng Phật bằng đất trong chùa chính là sự miêu tả quá trình trưởng thành của Đức Phật qua các giai đoạn của cuộc đời. Điều kỳ lạ là trải qua bao biến thiên của thời gian, từng bị ngâm nước nhiều ngày trong những trận lụt lớn, thế nhưng, những pho tượng vẫn không hề bị hư hại. Lý giải cho sức sống lâu bền của các pho tượng ở đây, các nhà khoa học cho rằng, đó là nhờ kỹ thuật chế tác điêu luyện của các nghệ nhân thời xưa, từ sự chau chuốt, tỉ mỉ trong khâu dựng cốt, đắp đất, phủ sơn lên mỗi bức tượng.

Những pho tượng đất ở chùa Nôm được tạo tác sinh động.

Ngoài các pho tượng đất, chùa Nôm còn có pho tượng Cửu Long Phật Đản cổ bằng đồng, được phủ vàng ròng, cao khoảng 45cm, trên bức tượng tinh xảo chạm khắc 9 đầu rồng, bức tượng chính là hiện thân cho sự miêu tả về con đường tu hành vạn khổ đến cõi Niết bàn của Đức Phật Tổ Như Lai.

Không gian chùa được bài trí hài hòa, khuôn viên nhiều cây xanh, tạo cảm giác an lành, thư thái cho du khách khi lễ Phật, chiêm bái.

Ngày nay, Chùa Nôm không chỉ là nơi hành hương của Phật tử mà còn là điểm đến văn hóa - du lịch thu hút du khách trong và ngoài nước. Chị Vũ Thị Yến đến từ phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: Về tham quan, chiêm bái ở chùa Nôm, điều tôi thích nhất là không gian rất yên bình. Vừa bước qua cổng chùa đã cảm thấy tâm mình nhẹ lại. Cảnh vật ở đây mang nét rất riêng, vừa cổ kính vừa gần gũi.

Còn đối với các du khách nước ngoài, cảnh quan, kiến trúc chùa Nôm đã để lại nhiều ấn tượng. Bà Sophie đến từ Pháp bày tỏ: Tôi thấy ngôi chùa có kiến trúc rất đặc biệt và mang đậm văn hóa Việt Nam. Những chi tiết chạm khắc, tượng Phật và không gian thờ tự khiến tôi cảm nhận rõ hơn về lịch sử và đời sống tinh thần của người Việt.

Từ ngôi chùa cổ đến không gian văn hóa làng Nôm

Điều tạo nên lợi thế đặc biệt của chùa Nôm trong phát triển du lịch là di tích nằm trong quần thể di tích làng Nôm bao gồm nhiều di tích như: Đình Đại Đồng (hay còn gọi là đình Nôm, đình Tam Giang), cầu đá, cổng làng, chợ Nôm, hệ thống các nhà thờ họ, từ đường… tạo nên một không gian văn hóa, kiến trúc đậm đà bản sắc làng cổ Việt. Cách chùa Nôm không xa là đình Đại Đồng - nơi thờ Thánh Tam Giang. Đình hiện còn lưu giữ 14 đạo sắc phong từ thời Lê đến thời Nguyễn cùng nhiều hiện vật có giá trị.

Nếu đình Đại Đồng gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh, sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa cộng đồng của Nhân dân qua nhiều thế hệ thì làng Nôm lại mở ra trước mắt du khách một không gian làng quê Bắc Bộ còn đậm dấu xưa. Cổng làng Nôm được xây dựng năm 1915 theo lối kiến trúc bát trụ. Bên trong là những con đường làng, mái ngói rêu phong, những ngôi nhà cổ và nhà thờ họ có niên đại khoảng 200 năm, giếng cổ được xây bằng đá xanh nguyên khối... Năm 2020, Quần thể di tích làng Nôm, xã Đại Đồng được xếp hạng là Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Khung cảnh yên bình của làng Nôm.

Đặt chùa Nôm trong không gian ấy để thấy sức hấp dẫn của chùa Nôm không nằm ở một công trình đơn lẻ. Đó là sức hấp dẫn của cả một không gian di sản, nơi chùa, đình, làng cổ và lễ hội bổ trợ cho nhau tạo nên một hành trình văn hóa giàu bản sắc. Đồng chí Phạm Văn Hiệu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá: Dưới góc độ ngành văn hóa, chúng tôi đánh giá chùa Nôm và quần thể di tích làng Nôm là một trong những không gian văn hóa đặc sắc, có giá trị tiêu biểu của tỉnh Hưng Yên và của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đây là quần thể di sản tiêu biểu, phản ánh chiều sâu lịch sử văn minh lúa nước và nếp sống quần cư làng, xã truyền thống. Điểm làm nên sức hấp dẫn riêng của chùa Nôm, quần thể di tích làng Nôm chính là sự hiện diện tương đối đồng bộ của các thành tố đặc trưng của một làng quê Bắc Bộ truyền thống: Cổng làng, đường làng, ao làng, nhà cổ, đình, chùa, chợ, cầu đá và không gian cảnh quan ven sông. Từ góc độ du lịch, đây là một “tài nguyên kép”: Vừa có giá trị di sản vật thể, vừa có chiều sâu về văn hóa tâm linh và đời sống cộng đồng. Trong định hướng phát triển du lịch của tỉnh, chùa Nôm, Quần thể di tích làng Nôm được xác định là một trong những điểm đến du lịch hấp dẫn của tỉnh. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh tiếp tục đầu tư, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản theo hướng bền vững, lâu dài.

Phát huy giá trị di tích, tạo động lực phát triển kinh tế

Cùng với Chùa Nôm, xã Đại Đồng có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú với 63 di tích được kiểm kê, trong đó có 13 di tích đã được xếp hạng các cấp và 27 lễ hội được kiểm kê. Hằng năm, xã Đại Đồng đón hàng trăm nghìn lượt du khách đến tham quan, chiêm bái. Với tiềm năng, lợi thế sẵn có, hiện nay, xã định hướng gắn phát triển du lịch của điểm du lịch di tích chùa Nôm với hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa khác trên địa bàn, các làng nghề truyền thống như: Làng đúc đồng Lộng Thượng, làng dược liệu Xuân Đào, hình thành các tua, tuyến kết hợp du lịch tâm linh, trải nghiệm nông thôn, làng nghề và sinh thái. Từ đó, những giá trị của các di tích không chỉ được phát huy mà còn trở thành nguồn lực tạo sinh kế, phát triển các ngành dịch vụ và góp phần tạo thêm động lực phát triển kinh tế địa phương. Đó cũng là cách để lĩnh vực “công nghiệp không khói” từng bước trở thành một hướng đi giàu tiềm năng của xã Đại Đồng. Đồng chí Tôn Ngọc Chuẩn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Đại Đồng cho biết: Việc Chùa Nôm được công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh là sự ghi nhận những giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh xã Đại Đồng rộng rãi hơn, tạo động lực phát triển kinh tế, xã hội. Thời gian tới, xã chú trọng bảo tồn các di tích; tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu về di tích - điểm du lịch; nâng cao chất lượng các dịch vụ phục vụ khách du lịch; xây dựng các tuyến, tua du lịch kết nối di tích với làng nghề và các địa điểm trong khu vực. Trong đó, đặc biệt chú trọng phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, phát huy vai trò cộng đồng và tạo sinh kế cho người dân.

Nguồn: Baohungyen.vn