Di tích quốc gia đặc biệt chùa Keo, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên.

Năm 1061, dưới thời vua Lý Thánh Tông, Thiền sư Dương Không Lộ dựng chùa Nghiêm Quang trên đất làng Keo làm nơi tu hành, thuyết pháp, giảng đạo. Ông có tên khai sinh là Dương Minh Nghiêm, biệt hiệu Thông Huyền. Theo tư liệu tại di tích, sau khi chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông, ông được phong Quốc sư triều Lý. Thiền sư viên tịch năm 1094. Đến năm 1167, dưới thời vua Lý Anh Tông, chùa Nghiêm Quang được đổi tên thành Thần Quang.

Ngôi chùa gắn với tên tuổi Thiền sư Dương Không Lộ tồn tại khoảng 500 năm trước khi bị cuốn trôi trong trận đại hồng thủy năm 1611. Sau biến cố, dân làng Keo di chuyển, chia thành hai làng. Một bộ phận dân cư đến tả ngạn sông Hồng và dựng lại Chùa Keo tại địa điểm nay thuộc xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên. Ngôi chùa hiện nay được khởi dựng năm 1630, hoàn thành vào tháng 11/1632. Trải qua gần 400 năm cùng nhiều biến cố, thiên tai và những lần tu bổ, tôn tạo, công trình vẫn lưu giữ bản sắc kiến trúc thời Lê Trung Hưng thế kỷ XVII.

Tổng thể kiến trúc chùa được quy hoạch theo kiểu “Nội nhị công, ngoại nhất quốc”, với lối thờ “Tiền Phật, hậu Thánh”, gồm 17 tòa, 128 gian. Trong quần thể ấy, khu vực thờ Thánh Không Lộ – Lý Quốc Sư gồm Giá Roi, Thiêu Hương, Phục Quốc và Hậu cung. Tại cung cấm còn lưu giữ tượng gỗ Trầm, theo thần tích được xem là tượng hóa thân của Đức Thánh. Không gian thờ tự là một trong những dấu tích cho thấy vị trí của Thiền sư trong đời sống tín ngưỡng tại di tích, nơi câu chuyện về ngài được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Từ kiến trúc, không gian thờ tự đến bia ký, mỗi dấu tích mở ra một góc nhìn về lịch sử chùa Keo và vị thiền sư gắn với ngôi chùa. Để những giá trị ấy được công chúng hiểu rõ hơn, hoạt động thuyết minh tại di tích đóng vai trò kết nối tư liệu lịch sử với trải nghiệm tham quan thực tế. Chị Nguyễn Thị Duyên, hướng dẫn viên tại Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Keo chia sẻ: Khi thuyết minh cho du khách, chúng tôi không chỉ giới thiệu về kiến trúc, lịch sử ngôi chùa mà còn chú trọng kể những câu chuyện về Thiền sư Dương Không Lộ, giúp du khách hiểu hơn về nguồn gốc di tích và những giá trị văn hóa, tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Chúng tôi mong muốn mỗi chuyến tham quan không chỉ giúp du khách biết thêm về chùa Keo mà còn khơi gợi sự trân trọng, ý thức gìn giữ di sản.

Lễ rước kiệu Đức Thánh Dương Không Lộ là nghi lễ quan trọng trong lễ hội chùa Keo mùa Thu. (ảnh tư liệu)

Hằng năm, chùa Keo mở hai mùa hội xuân và thu; trong đó, hội chính diễn ra vào trung tuần tháng 9 âm lịch với các nghi lễ truyền thống cùng hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian. Lễ hội là dịp tưởng nhớ Thánh Không Lộ, đồng thời tạo không gian để cộng đồng tiếp tục thực hành, gìn giữ những phong tục gắn với di tích. Qua sự tham gia của người dân và hoạt động giới thiệu của hướng dẫn viên, các giá trị lịch sử, văn hóa của chùa Keo có thêm cơ hội đến gần hơn với du khách.

Du khách dâng hương bày tỏ lòng thành kính và tri ân công đức Đức Thánh Không Lộ tại chùa Keo.

 Những ngày chuẩn bị lễ hội mùa Thu, tại di tích, người dân tập luyện các nghi thức lễ tế, rước Đức Thánh. Các thành viên phối hợp, thực hành từng phần việc, chuẩn bị cho ngày hội với sự nghiêm túc, cẩn trọng. Ông Nguyễn Văn Cảnh, tổ trưởng tổ trai kiệu chính chia sẻ: Từ nhỏ, tôi đã được nghe các cụ kể về Thiền sư Dương Không Lộ và lịch sử chùa Keo. Mỗi dịp lễ hội, chúng tôi đều tích cực tham gia chuẩn bị, tập luyện các nghi thức lễ tế, rước Đức Thánh để buổi lễ diễn ra trang nghiêm, đúng lệ xưa. Với người dân địa phương, gìn giữ những nghi thức ấy cũng là cách thể hiện lòng thành kính với bậc tiền nhân và trao truyền nét đẹp truyền thống cho thế hệ sau.

Từ những câu chuyện được lưu truyền đến các nghi lễ được cộng đồng gìn giữ, dấu ấn Thiền sư Dương Không Lộ tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng tại chùa Keo. Sự tiếp nối qua nhiều thế hệ góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, để di sản luôn gắn bó với cộng đồng và được trân trọng trong cuộc sống hôm nay.

Nguồn: Baohungyen.vn